| English
جمعه 5 ارديبهشت 1393

باغ پرندگان


ریشه/اخبار و اسناد/پروژه های عمرانی/باغ پرندگان

شهرداری منطقه 4 جزو مناطقی است که دارای ویژگی‌های کالبدی و عملکردی خاصی است.  منطقه 4 به عنوان يكي از پرجمعيت‌ترين، وسيع‌ترين، مهاجرپذيرترين، پرساخت و سازترين، دارنده بزرگ‌ترین حريم با دارا بودن پارك جنگلي لويزان و همچنين با ویژگی‌هایی چون وجود نابرابري اجتماعي - اقتصادي شديد در آن، جوان بودن ميانگين سني جمعيت، وجود اقشار آسيب پذير و ... از ساير محله‌های تهران قابل تمايز و تفكيك است. ویژگی‌های خاص شهرسازی و تاریخی و عملکردی این بافت اقدامات توسعه‌ای خاصی را برای مدیریت شهری ایجاب می‌کند. در این منطقه شاهد پارک جنگلی لویزان هستیم که پارکی است با عملکرد فرامنطقه‌ای و البته دارای آسیب‌ها و کمبودها و مشکلات خاص خودش.

 

عملكرد مفید و مطلوب پارک‌های شهری در كنار دارا بودن امكانات و فضاي سبز، منوط به بهره گیری از ساختار مديريتي متناسب می‌باشند. لذا برای رسیدن به این مهم، مدیریت شهرداری منطقه 4 تهران در سال 1385 اقدام به تهیه طرح " مديريت بهره‌وري پارك جنگلـي لويزان" (به عنوان يكي از مهم‌ترین و کلان‌ترین سطوح فضاهاي سبز عمومي شهر تهران و فرصتی مغتنم) جهت جلوگيري از روش‌های تخريبي، ضد پايدار و متعرض به پارک استفاده از اراضي و سازماندهي فضا، بر اساس توان اكولوژيكي محيطي و نيازهاي جديد شهري، توسط شرکت مشاور نموده است.

از آنجائیکه امكانات تفرجي موجود در پارك به هيچ عنوان جوابگوي يك پارك گردشگري در حاشيه کلان‌شهر تهران نمي‌باشد و بر اساس گزارشات میدانی مشاور به علت نداشتن امکانات رفاهی و خصوصاً امنیتی سه چهارم پارک عملاً بلا استفاده مانده است، ضروری است با تمهیداتی از جمله پیش بینی فضاهای خدماتی و رفاهی ضمن حل مشکلات موجود نسبت به ارتقا کیفیت بهره برداری از پارک اقدام گردد که از جمله مهم‌ترین گزینه‌های پیشنهادی طرح، احداث باغ پرندگان در مجموعه پارک جنگلی لویزان می‌باشد.

 

کلیات و ویژگیهاي عمومی طرح

 طرح توسعه پارك جنگلی لویزان در راستاي افزایش سطوح کمی و کیفی امکانات رفاهی و همچنین ارتقاء وضعیت فعلی آن از مدتها در دستور کار شهرداري منطقه 4 تهران است. مساحت قابل توجه پارك جنگلی لویزان در مقایسه با تیپ فضاهاي رفاهی و گردشگري شهري، امکان اجراي طرحهاي بزرگ با بازدهی بلندمدت را فراهم میکند. نیاز روز افزون به افزایش پتانسیل امکانات رفاهی در تقابل با رشد شهرنشینی و توسعه حومهها که از مشکلات تهران بزرگ است، لزوم توسعه پاركها و فضاهاي تفریحی رایادآوري میکند.
در این میان منطقه 4 شهرداري تهران با دارا بودن پهنههاي طبیعی و عملکردي متنوع و ویژهاي، ازپتانسیل توسعه کاربريهاي تفریحی برخوردار است. غالب کاربریهاي منطقه در این پهنهها عمدتاً تحت تأثیر شرایط طبیعی، طرحها و برنامههاي قبلی و یا بصورت خودساخته و تحت تأثیر سرمایهگذاریهاي بخش خصوصی و دولتی شکل و گسترش یافتهاند. مهمترین پهنه هاي عملکردي منطقه که داراي خصلتها و کاربریهاي ویژهاي میباشند با توجه به نقش غالب و میزان اهمیت ناشی از گستردگی سطوح و کاربري آن در منطقه به گونههاي نظامی، جنگلی، مسکونی و مسکونی- کارگاهی تقسیم شده اند.

سطح پارك جنگلی لویزان در منطقه 4 شهرداري که در سرتاسر قسمت شمالی منطقه بصورت نواري از 1057 هکتار معادل 14 % از کل اراضی منطقه / شرق تا غرب ادامه یافته است، در سال 1383 بالغ بر 8 بوده است. در سالهاي اخیر بیش از 200 هکتار از اراضی نیمه شرقی پارك لویزان به پهنه هاي نظامی- مسکونی تحت تصرف ارگانهاي دولتی و نظامی قرار گرفته و تغییر کاربري داده است. استفاده از وضعیت باقیمانده بصورت مراکز عمده تفریحی، توریستی، ورزشی، اردوگاهی داراي پتانسیل و جذابیت میباشد.

در همین راستا طرح احداث باغ پرندگان لویزان در محوطه اي به مساحت 23 هکتار در نیمه شرقی پارك جنگلی لویزان، به عنوان بخشی از طرح توسعه و احیاء پارك لویزان در دستور کار قرار گرفته است. 

عنوان طرح

 مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی طرح احداث پارك پرندگان تهران از سوي شهرداري منطقه 4 به مهندسان مشاور زیست انرژي پارس محول شده است و نام مصوب طرح "مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی پروژه باغ پرندگان لویزان" می باشد. قرارداد پروژه باغ پرندگان لویزان در تاریخ 15 شهریورماه 1390 رسما" از سوي  شرکت منظر طبیعت سهند به شرکت مهندسان مشاور زیست انرژي پارس ابلاغ گردیده و از همین تاریخ نیز قرارداد نافذ است.

 معرفی طرح

 باغ پرندگان در محوطه اي به مساحت 23 هکتار در نیمه شرقی پارك جنگلی لویزان در محدوده بین بزرگراه بابائی از شمال، خیابان استقلال و شهرك گلستان از جنوب و خیابان کوهستان از غرب و شهرك امید از شرق احداث خواهد شد. طبق طراحی اولیه، این باغ متشکل بر بخشهاي ذیل خواهد بود:

الف) محوطه پرندگان که زیستگاه و محل نمایش پرندگان محسوب میشود، مشتمل بر:
1 - محوطه پرندگان آبچر به مساحت 5 هکتار (محصور با پوشش توري)
 - محوطه پرندگان و گیاهان گرمسیري به مساحت 2 هکتار
 3 - محوطه پرندگان شکاري، به مساحت 8 هکتار مشتمل بر محوطه خانواده عقابها ( 6000 مترمربع)، خانواده لاشخورها ( 3000 مترمربع)، خانواده شاهینها ( 3000 مترمربع) و خانواده جغدها ( 6000 مترمربع)
4 - محوطه پرندگان دشتچر با محدودیت پرواز به مساحت حدود 3 هکتار
 

ب) ساختمانهاي جانبی که مشتمل بر ساختمانهاي فرهنگی، اداري، خدماتی، کلینیک و قرنطینه،رستورانها و سرویسهاي بهداشتی است.

ج) فضاي عمومی که در برگیرنده پارکینگ، شبکه معابر، روشناییها و توسعه فضاي سبز در محوطه باغ پرندگان و مناطق اطراف آن میباشد. گستردگی این فضاي عمومی حدود 80 هکتار با کشیدگی شمالی- جنوبی برآورد شده است که باغ پرندگان هسته مرکزي آن را تشکیل میدهد. توسعه فضاي سبز بخش قابل توجه این طرح بوده که در مرحله اول کاشت حدود 30 هزار اصله درختان پهن برگ مدنظر قرار گرفته است.

مزایاي طرح

الف- کاهش فشار بار گردشگري بر سایر مراکز تفریحی منطقه 4 شهرداري تهران

 مطالعات طرحهاي موضوعی و فرادست منطقه 4 در اوایل دهه 80 شمسی نشان داده است که بجز در ناحیه اقدسیه (به علت وجود مینیسیتی) باقی نواحی شهرداري منطقه 4 از سرانه تفریحی کم (حدود 0/12 مترمربع) برخوردارند. توسعه پارك لویزان و احداث باغ پرندگان، باعث افزایش سرانه فضاي گردشگري و تفریحی منطقه 4 تهران خواهد شد.

 

ب- تلفیق انواع گردشگري طبیعی، آموزشی و فرهنگی

 

پاسخگویی به نیازهاي متفاوت جمعیت گردشگري کشور از جمله طبیعی، جنگل گردشگري، پرنده نگري و آموزشی سبب توسعه فرهنگی گردشگري و رونق بیشتر این صنعت خواهد گردید. خدمات جانبی از جمله رستورانها میتوانند نقش مهمی در این مقوله داشته باشند.

 

پ- اشتغالزایی و ایجاد ارزشافزوده

 رونق صنعت گردشگري و فضاهاي تفریحی به ویژه در کشورهاي در حال توسعه موجب ایجاد مشاغل بسیاري و نیز رونق مشاغل و کسب کارهاي موجود می گردد. اصولا مشاغل ایجاد شده در اثر رونق گردشگري از گروه مشاغلی هستند که سنخیت بسیاري با محیط طبیعی دارند. این امر در طرح توسعه پارك جنگلی لویزان که بر مبناي اصول توسعه پایدار شکل گرفته است از ضریب فزآینده بالایی برخوردار است. همچنین ماهیت مشاغل ایجاد شده توسط این صنعت به گونه اي است که درصد بالایی از آنها در زمره مشاغل متوسط و داراي درآمد مکفی قرار می گیرند.

از منظري دیگر اشتغالزایی در صنعت گردشگري به دو گونه اشتغال مستقیم و اشتغال غیر مستقیم قابل تقسیم است. اشتغال مستقیم به مشاغلی اطلاق میگردد که به صورت مستقیم با گردشگران در ارتباط بوده و به آنها خدمات رسانی می نمایند، مانند راهنمایان تور، کارکنان رستوران و سایر اقامت گاهها.

اشتغال غیر مستقیم به مشاغلی اطلاق میگردد که به صورت غیر مستقیم و با واسطه از ورود گردشگران و رونق صنعت گردشگري و فراغت منتفع شده و حتی ایجاد می شوند، نظیر فروشندگان دورهگرد یا دستفروشها. گاه به واسطه ضابطههاي شهري نیاز به کنترل مشاغل ثانویه و ساماندهی آنان احساس میشود.ت- جلوگیري از تفکیک، تخریب، تملکو تصرف غیرقانونی اراضی پارك جنگلی لویزان

 دادههاي حاصل بیش از 200 هکتار از اراضی پارك لویزان موجود در منطقه 4 شهرداري تهران، تحت عنوان پروژه یاس در تملک ارگانهاي نظامی و دولتی درآمده است. بخشی از اراضی قدیمی پارك  جنگلی لویزان در منطقه 1 شهرداري تهران نیز جهت تراکم سازي تفکیک شده و بافت جنگلی خود را از دست دادهاند.

 

ث- افزایش ظرفیت فضاي آموزشی منطقه 4

 

یکی از عمده ترین کاربريهاي جانبی باغ پرندگان، بحث موارد آموزشی و مطالعات علمی بر روي پرندگان میباشد. ویژگی کاربري آموزشی باغ پرندگان از چند جنبه قابل بررسی است:

1 - باغ پرندگان با نگهداري گونههاي خاص و گاه کمیاب در یک مکان و با تلاش براي پیاده سازي شاخصهاي محیط طبیعی و اکوسیستم حیات وحش پرندگان، میتواند مکانی جهت پژوهش و  تحقیق پرنده شناسان و بیوم شناسان باشد.

2 - باغ پرندگان با معرفی گونههاي مختلف پرندگان به بازدید کنندگان، گامی مهم در راستاي آشتی مردم با طبیعت و آشنایی و ایجاد علاقه در عموم بویزه گروه سنی کودکان و نوجوانان

داشته باشد. برنامه هاي بازدید میتواند از طریق مدارس تنظیم شده و پرندهنگري با آموزش تنوع زیستی، اکوسیستم، زنجیره غذایی و غیره همراه شود.

3 - باغ پرندگان با بوجود اوردن مکان نمایشگاهی دائمی میتواند مکانی جهت آموزش مسائل زیست محیطی و یا حتی تبلیغات و فرهنگ سازي محیط زیستی باشد. گروه هدف بازدید کنندگان یک نمایشگاه، همواره از اهداف آموزش گروهی و مجریان تبلیغات میباشد. چاپ و توزیع رایگان بروشورها و پمفلتهاي اموزشی در خصوص مسائل زیست محیطی و حیات وحش میتواند به ارتقاء فرهنگ زیست محیطی جامعه کمک نماید. همچنین دائر کردن نمایشگاه محصولات فرهنگی مانند عرضه کتابهاي مختلف با موضوعات مشابه به غناي فرهنگی- آموزشی باغ

پرندگان کمک میکند.
ج- افزایش بستر فعالیتهاي اقتصادي- مالی در منطقه 4

باغ پرندگان لویزان در صورت بکار گیري اصول مدیریتی و تخصصی راهبري طرح در زمان بهره برداري،میتوانداز مقیاس فراملی و بین المللی نیز برخوردار شود. رونق بخش خصوصی خدمات رسانی، اشتغال-زایی، برگزاري تورهاي پرندهشناسی و غیره از جمله مصادیق این امر است.

 چ- بهبود و توسعه شبکه حمل و نقل

  رونق و ایجاد یک قطب گردشگري مستلزم توجه به مسیرهاي دسترسی و توسعه شبکه حمل و نقل است. طرح توسعه و تعریض خیابان کوهستان با توجه به اراضی بلامعارض و بدون پوشش حاشیه آن از جمله موارد پیشبینی شده در توسعه پارك لویزان است.

 ح- حفظ، نگهداري و بهبود وضعیتمحیط زیست منطقه

توسعه نامتوازن حومه شهر تهران در تمامی مناطق شهرداري حاشیهاي، از موارد ناهمگونی و ساختارشکنی نظام توسعه شهري در تهران محسوب میشود. تمرکز و نظاممندي مراکز گردشگري و تفریحی در حومه شهرها از مصادیق کنترل توسعه فضایی کالبدي و همچنین کنترل موازین زیست محیطی است. منطقه 4 نیز در بخشهاي گردشگري، سکونت، صنایع و خدمات از توسعه نامتوازن برخوردار است. توسعه ناموزون منطقه باعث برهم خوردن تعادل زیست محیطی، توسعه ناموزون زیرساختها و قطبی شدن توسعه اقتصادي شده است. این وضعیت آثار زیانبار زیست محیطی، تخریب منابع و گسترش آلودگی در حاشیه شرقی شهر تهران را به همراه داشته است. توسعه فضاهاي عمومی منطقه 4 شهرداري تهران در فازهاي مختلف خود با پهنه بندي کاربردي و شناسایی ظرفیتهاي زیست محیطی و بر اساس اولویتهاي زیست محیطی جهت ارائه به عموم با سلایق مختلف در راستاي توسعه پایدار و متوازن منطقه حرکت مینماید. طرح مزبور با ویژگیهاي خاص خود، زمینه بهبود وضعیت زیستمحیطی منطقه لویزان را فراهم می آورد که به تعدادي از آنها در ذیل اشاره می شود:

 - توسعه 80 هکتاري فضاي سبز با کاشت حداقل 30 هزار اصله درخت پهن برگ در فاز اول طرح

- حفظ و ارتقاء وضعیت موجود پوشش گیاهی پارك لویزان

- حفظ و ارتقاء تنوع زیستی گیاهی و جانوري منطقه

- حفظ و جلوگیري از فرسایش خاك با کنترل شیبها، کاشت گونههاي گیاهی، بهینه سازي سیستم آبیاري وفضا سازي

- افزایش سرانه فضاي سبز و سرانه اماکن تفریحی

- تلطیف هوا و اثر مثبت بر میکروکلیما و همچنین کمک به کاهش آلایندههاي هوا در منطقه

- بهینه سازي سیستم آبیاري غرقابی و جلوگیري از اتلاف آب

- توجه به وضعیت ژئومورفولوژیکی و توپوگرافی منطقه لویزان در طرح توسعه

- جلوگیري از تفکیک، تملک و تصرف اراضی پارك لویزان با اجراي طرح سازگار و همخوان با محیط

- توسعه تلفیقی آبخیزداري، گردشگري و فضاي سبز در محدوده طرح

- توجه به ظرفیت منابع بوم گردشگري در منطقه

- طراحی و توسعه مناظر و چشم اندازها بر اساس ساختار اکولوژیک و الگوهاي منظر فرهنگیخ- افزایش امنیت در منطقه 4

احداث باغ پرندگان در نیمه شرقی پارك لویزان، به حذف یکی از بسترهاي جرمخیز منطقه 4 شهرداري  تهران و پناهگاه بزهکاران اجتماعی کمک میکند. اجراي این طرح در راستاي افزایش امنیت منطقه، از اهداف نیروي انتظامی و یگانهاي حفاظت منطقه نیز میباشد. همچنین با افزایش امنیت، بستري جهت حضور خانوادهها، کودکان و سالمندان فراهم میشود که خود از مزیتهاي مهم طرح است  .         

از ویژگی‌های خاص و بارز این باغ به موارد زیر اشاره می‌گردد:

مکان‌یابی باغ پرندگان به دلیل رعایت اصول منظر و ساخت حداقل مستحدثات در فضای پارک جنگلی با بهره گیری از توپوگرافی محل بهترین نقطه (یکی از دره‌های پارک) که سابقاً یکی از نقاط پرخطر و ناامن پارک بوده انتخاب شده است. دسترسی پارک نیز از اتوبان بابائی و خیابان کوهستان می‌باشد.

با در نظر گرفتن هویت پارک جنگلی هيچ ناحيه‌اي از منطقه حفاظت شده پارك، در طراحی باغ پرندگان مورد استفاده قرار نگرفته است و نیز استفاده از متریال همگن پارک (چوب، گیاه، آب، سنگ) در ساخت این باغ خود نشان از بذل توجه مسئولین و طراحان در حفاظت هر چه بیشتر از جنگل لویزان دارد. ساير مرزبندی‌های تخصصی نیز دقيقاً رعايت گردیده است و به جز فضاهای خدماتی مورد نیاز هیچ‌گونه مستحدثاتی در مجموعه اجرا نخواهد گردید.

در محدوده‌ای که به باغ پرندگان اختصاص داده می‌شود به جهت کاشت گونه‌های مطلوب درختان برای پرندگان، فضای سبز موجود نه تنها از بین نمی‌رود بلکه از لحاظ گونه و ساختار تقويت می‌شود. مقرر است بیش از 30000 اصله گونه‌های درخت و درختچه غرس گردیده و با استفاده از سیستم آبیاری قطره‌ای نهایت تلاش در ارتقا بهره‌وری منابع صورت پذیرد.


 

پروژه مذکور بر اساس مصوبات ابلاغی اعتبارات سال 90 (در ردیف نگهداری جنگل لویزان) با برنامه ریزی دقیق و با هدف: 1) ارتقا کیفیت بهره برداری، 2) تأمین امنیت، 3) جذب گردشگر، 4) ایجاد یک فضای مفرح و با نشاط آموزشی، تفریحی، گردشگری برای پر کردن اوقات فراغت خانواده‌های محترم  آغاز شده است .




این بخش در حال راه اندازی می باشد .







آدرس  :
مسير 1 : خيابان هنگام ، خيابان 35 متري استقلال ، خيابان كوهستان ، باغ پرندگان تهران

مسير 2 : بزرگراه شهيد بابايي شرق بعد از خروجي هنگام ، لاين كندرو شهرك اميد  ، خيابان كوهستان ، باغ پرندگان تهران

تلفن تماس :

77075215 - 77075210 - 77075214